Paul Verhoeven is jarig! Een van de bekendste Nederlandse filmmakers ooit heeft in zijn bijna 50-jarige carrière steeds opnieuw het publiek weten te fascineren met films waarin de thema's seks en geweld een belangrijke rol spelen. Vandaag is hij 80 jaar geworden, maar veel aandacht besteedt de regisseur zelf niet aan zijn verjaardag; hij is gewoon aan het werk op de set van zijn nieuwste film, het lesbische nonnenepos Benedetta

Zijn biograaf Rob van Scheers, die de cineast bijna drie decennia volgt, voorziet dat Verhoeven blijft werken tot hij er bij neervalt. 'Hij mag wel tachtig zijn, maar barst nog van de energie.' Het feit dat de regisseur zijn verjaardag overslaat omdat hij op de set van zijn nieuwste film staat is kenmerkend. 'De enige reden waarom iedereen er zo'n ding van maakt, is dat we het tientallig stelsel hanteren. Als we het twaalftallig stelsel zouden hanteren, zou er niets aan de hand zijn deze zomer', zo citeert de biograaf Verhoeven. 'Dat is Paul ten voeten uit.'

Hij mag wel tachtig zijn, maar barst nog van de energie
Biograaf Rob van Scheers

Verhoeven oogstte bewondering, maar tegelijkertijd stuitte zijn grensoverschrijdende werk vaak op heftige afkeer en verzet. Bijna alle films die hij regisseerde leidden tot een schandaal; hij schuwt geen seks en geweld in zijn films. Verhoeven blijft volgens zijn omgeving 'een recalcitrant mannetje'. Dat zou te maken kunnen hebben met zijn jeugd; de in 1938 geboren Paul Verhoeven werd op jonge leeftijd geconfronteerd met de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog. 'Ik wist niet beter, ik dacht dat dat de realiteit was. Dan ging je de volgende dag met je vader de brokstukken van vliegtuigen bekijken. Bij Wassenaar, waar de Duitsers stukjes van de piloot aan het oprapen waren. Maar je dacht: de wereld is zo, dat is normaal.' Dat zie je volgens ingewijden terug in zijn beelden, 'de mensen waren toen luid en Paul is in zijn beelden ook luid'.

Het verhaal van Paul Verhoeven in Close Up

Stripverhalen

De jonge Paul Verhoeven werd geïnspireerd door stripverhalen. Die strips, met name die van Dick Bos, gebruikt hij, onbewust, voor de films die hij later maakt. Pas jaren later krijgt de regisseur door dat scenes uit Basic Instinct, bijna een op een plaatjes zijn uit een strip van Dick Bos. De filmkunst leerde Verhoeven pas kennen toen hij door zijn vader een jaar naar Parijs werd gestuurd. Toen hij zich wilde inschrijven bij een filmschool was hij te laat en liet hij het liggen. Pas zeven jaar later, na een studie wiskunde, pakte hij de draad weer op. Maar ook tijdens de studie begint het toch te kriebelen en maakt hij samen met studenten korte films, waaronder het prijswinnende Feest. Door het succes van deze korte film, mag hij op zijn 26e bij de filmdienst van de marine. Hier krijgt hij eindelijk budget voor een behoorlijke film. 

Er zijn drie elementen die overal op aarde domineren: seks, geweld en godsdienst. Waarom doet niemand daar iets mee?
Paul Verhoeven

Turks Fruit

Over Turks Fruit, die de seksuele revolutie in Amsterdam verbeeldt zegt de 'Sultan of schock' (Time Magazine): 'We wisten niet of mensen het zouden accepteren. Of ze mee zouden gaan in die tragische liefdesgeschiedenis. Ondanks dat ze in de bioscoop dingen zagen die ze nog nooit hadden gezien'. Zijn vader heeft de film nooit gezien, 'mijn moeder is stiekem met een tante gaan kijken. Het is wel de waarheid'. Verhoeven ging met Turks Fruit in tegen alle toen geldende regels van de cinema, wat leidde tot een groot succes. 

Homoseksualiteit in Spetters

Een ander verhaal was het met de film Spetters, over een groep motorrijders die probeert te ontsnappen uit het arbeidersmilieu waarbij ook homoseksualiteit aan bod komt. Ook bij deze film hanteerde Verhoeven zijn eigen regels. Maar Spetters viel niet goed bij het publiek; de film bevatte een scène van homoseksuele verkrachting. 'Dus wat zo leuk was geweest aan Turks Fruit, werd gespiegeld in de woede die Spetters opriep'. 

Toekomst in Hollywood

Maar de visie van Verhoeven, die Spetters tot een 'banale en aanstootgevende' film maakt, zorgt wel voor het succes van Soldaat van Oranje. Toch merkt Verhoeven na deze film dat het in Nederland voor hem steeds moeilijker wordt om films te produceren, mede door lage budgetten en 'vakantievierende scripschrijvers'. Om die reden gaat Verhoeven zich meer focussen op Amerika. Hier proeft hij voor het eerst van science fiction (RoboCop en Total Recall). In deze films speelt de regisseur met dubbele persoonlijkheden, een thema dat in veel films van Verhoeven terugkomt, ook in de kaskraker Basic Instinct.

Je moet blijkbaar eerst veel weerstand oproepen voordat je écht gevierd kan worden
Biograaf Rob van Scheers

Verhoeven heeft niet alleen maar succes in Hollywood. Voor de film Showgirls krijgt hij zelfs een Razzie Award (een filmprijs voor 'slechte' films), die hij weliswaar met een legendarisch dankwoord in ontvangst neemt. Dus vertrekt de regisseur weer naar Nederland. 'Ik vind dat ik op dit moment in Nederland veel interessantere films kan maken dan ik de laatste jaren in Amerika kon doen. Een natuurlijk wil ik nu andere dingen dan toen ik in Amerika aankwam'. Dit resulteerde in 2016 in het door internationale critici bejubelde drama Elle. 

Van antichrist naar filmische Johan Cruijff

Biograaf Rob van Scheers constateert dat de waardering voor Verhoeven, zowel in Nederland als in de VS, in golfbewegingen loopt. 'Toen Spetters uitkwam, stond hij voor veel Nederlandse journalisten zo’n beetje gelijk aan de antichrist. Sinds zijn terugkeer uit Hollywood wordt hij als een soort filmische Johan Cruijff hoog op een voetstuk gehesen.'

Van Scheers vindt het fascinerend hoe die curves werken. 'Je moet blijkbaar eerst veel weerstand oproepen voordat je écht gevierd kan worden.' De regisseur geniet van de nieuwe hausse aan waardering die hem ten deel valt sinds hij in Frankrijk films maakt. 'Cannes, waar zijn thriller Elle twee jaar geleden in première ging, was een warm bad voor hem. Hij kreeg een staande ovatie van zestien minuten en werd gelauwerd als een grote Europese filmauteur.'

Nieuwe film

Momenteel werkt Verhoeven in Italië aan zijn nieuwe film Bernedetta. De film gaat over de 17de-eeuwse lesbische non Benedetta Carlini en is geïnspireerd op het boek Immodest Acts van auteur Judith C. Brown.

Deel dit artikel