De Nachtwacht van kunstenaar Rembrandt van Rijn wordt in 2019 gerestaureerd in het Rijkmuseum: op zaal voor de ogen van de museumbezoekers en online voor de ogen van de hele wereld. Restaurateur Michel van de Laar, lid van het Geheim van de Meester-team, was betrokken bij de laatste restauratie van het meesterwerk en deelde in EenVandaag zijn ervaringen. 

Het wereldberoemde werk werd in het verleden drie keer aangevallen. Twee keer met een mes (1911 en 1975) en een keer met zwavelzuur of zoutzuur (1990). Michel van de Laar was in 1990 een van de restauratoren. Hij vertelde EenVandaag hoe het was om toen aan de Nachtwacht te mogen werken: 'Dat was heel bijzonder. Ik was nog een heel jong broekie en ik werkte daar geloof ik nog niet eens een jaar. En ja dan sta je voor de Nachtwacht met een wattenstaafje. Dat was heel speciaal.’'

Het doek wordt nu gerestaureerd, omdat onder andere aan de oppervlakte van het doek een lichte waas is verschenen, zoals te zien is bij het hondje rechtsonder op het schilderij. Ook is de verf die in de jaren zeventig is aangebracht bij de restauratie licht verkleurd en het vernis vergeeld. Van de Laar: 'De vernislaag die ze nu van het schilderij afhalen, heb ik er in 1990 zelf op gesmeerd met mijn collega's.' Daarnaast zit in het schilderij ook schade van oude restauraties, verpoetsingen en slijtage van de verf.

'Ik ben met de geur van terpentijn grootgebracht'

In de introductievideo voor Het geheim van de Meester, waarin een team experts reconstructies maakt van bekende kunstwerken, vertelt Michel van de Laar waarom hij restaurator is geworden en wat hij in zijn werk belangrijk vindt. Van de Laar: 'Over het algemeen vind ik dat je het schilderij echt een nieuwe kans moet geven als restaurator.

Restaurator Michel van de Laar

Speuren in de verflagen

Directeur van het Rijksmuseum Taco Dibbits kondigde aan dat dit het 'grootste onderzoeks- en restauratieproject in de geschiedenis van het Rijksmuseum' wordt. Voorafgaand aan de restauratie vindt grondig onderzoek plaats. Het schilderij wordt met de nieuwste technieken millimeter voor millimeter in kaart gebracht.

Volgens Van de Laar 'razend interessant', want 'als je de technieken op elkaar legt, kunnen die veel vertellen over de atelierpraktijk van Rembrandt. Bijvoorbeeld het materiaalgebruik, maar ook de veranderingen kunnen met de nieuwe technieken beter in kaart worden gebracht. Juist die veranderingen zijn interessant, daarmee kijk je in het manuscript van Rembrandt.' 

Een risico, maar wel een klein risico

'Als ze na dat onderzoek aan de restauratie beginnen, weten ze precies waar ze aan toe zijn', zegt Van de Laar. 'Wat bij vorige restauraties is toegevoegd aan het schilderij, gebeurde in het Rijksmuseum. Daarvan weten ze wat het is. In die zin zijn de risico's eigenlijk heel klein.

Wanneer het schilderij weer in volle glorie is te bewonderen is nog niet bekend. De restauratie kan jaren in beslag nemen. Pas na het uitgebreide onderzoek is daar meer over te zeggen.  

Dwalen door het Rijkmuseum

De Close Up documentaire ‘Dwalen door het Rijksmuseum’ belicht de opening van het Rijksmuseum in 1885 en kiest op zijn dwaaltocht door het museum een aantal objecten. Vergeten voorwerpen, objecten die niet direct voor de hand liggen, nieuwe aankopen, maar ook bekende topstukken zoals de Nachtwacht in een ander licht. 

[Afbeelding: Proefopnames voor onderzoek Nachtwacht. Foto Daniel Maissan]

Deel dit artikel