In de collectie van het Haags Historisch Museum ligt sinds 1888 een bijzonder, 17e-eeuws kistje. Het houten kistje behuist twee menselijke resten: een vinger en een tong. Zijn deze lichaamsdelen daadwerkelijk van de gebroeders de Witt, die in het rampjaar 1672 gruwelijk werden gelyncht door een opgejaagde menigte? Het team van Historisch Bewijs probeert door middel van historisch en materiaaltechnisch onderzoek antwoord te krijgen op deze vraag.

Het was een complot binnen de hoogste kringen van ons land en leidde tot één van de gruwelijkste aanslagen in de vaderlands geschiedenis: de moord op Johan en Cornelis de Witt. Johan was eind 17e eeuw politiek leider van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, met zijn broer Cornelis als bestuurlijke rechterhand. Als stadhouder Willem II van Oranje - de tweede grote macht - overlijdt, spreekt Johan een eed uit, het Eeuwigh Edict. Hiermee zet hij de Oranjes in één klap buitenspel.

Als de republiek in 1672 opeens wordt aangevallen, blijkt dat Johan het leger heeft laten verslonzen, terwijl zijn voorganger Willem II de legermacht altijd in de hand had. Het volk is het zat en organiseert een opstand. Johan en Cornelis moeten uit de weg geruimd. Men verzamelt zich rond de Gevangenpoort in Den Haag, waar Johan op bezoek is bij zijn broer Cornelis, en wacht ze buiten op. Als de gebroeders naar buiten komen, worden ze belaagd en vermoord. Wat volgt is een lugubere handel in ledematen. Onder andere Johans tong en Cornelis' vinger worden afgesneden.

Zijn de menselijke resten in de collectie van het Haags Historisch Museum getuigen van deze gruwelijke aanslag, en zijn het daadwerkelijk de tong en vinger van Johan en Cornelis? Martine Gosselink, Robert van Langh en Stephanie Archangel gaan op onderzoek uit.

Haags Historisch Museum en Nederlands Forensisch Instituut

De tong en vinger liggen al 130 jaar in het Haags Historisch Museum. In de collectie blijkt ook nog een oud kistje te liggen, waar de resten eerst in bewaard werden. Hier vinden Stephanie en Martine bewijs voor het herkomstverhaal van de lichaamsdelen. Om verder in de geschiedenis te duiken, gaat Martine naar de Gevangenpoort in Den Haag, waar Cornelis de Witt werd opgesloten en urenlang gemarteld.

Robert stort zich op het materiaaltechnisch onderzoek. Is in het bot van de vinger nog DNA te vinden? En bevat de tong voldoende bruikbaar weefsel om een DNA-profiel samen te stellen? De DNA-experts van het Nederlands Forensisch Instituut storten zich op deze vragen en zoeken uit of de tong en vinger van twee familieleden waren. Als dit het geval is, kan het DNA worden gematcht met ander DNA van de familie de Witt. Dit is te vinden in het graf van de moeder van het gezin. Maar dat graf ligt verborgen in de kelder van de Grote Kerk in Dordrecht...

blockquote
Kunnen botten uit een 17e-eeuws graf nog een DNA-profiel opleveren?
Historisch Bewijs zoekt het uit

Het openen van een grafkelder

Het team van Historisch Bewijs stuit op de vraag: wat komt er kijken bij het openen van een grafkelder? Er is toestemming nodig van de kerk, van de burgemeester van Dordrecht en van de volledige Raad van Cultureel Erfgoed. En stel dat er toestemming is: wat is er dan nog te vinden in de kelder? Liggen de skeletten nog in anatomisch verband? En is er wel voldoende zuurstof om de kelder in te gaan? 

De gebroeders de Witt: wie waren dat ook alweer?

In de 17e eeuw had de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden twee belangrijke machten: een raadspensionaris, die diende als minister-president, minister van buitenlandse zaken en minister van financiën, en een stadhouder, leider van de provincies en het leger. Johan de Witt was in die tijd raadspensionaris en de functie van stadhouder werd ingevuld door het koningshuis, ten tijden van het verhaal Willem II van Oranje. Toen Willem II overleed, nam Johan de Witt de macht over. Dit deed hij door het Eeuwigh Edict uit te spreken, waarmee het stadhoudersschap werd afgeschaft. Dit gaf hem de volledige macht over de republiek, iets wat hij 20 jaar heeft vastgehouden. Tot het in 1672 gruwelijk misging. De republiek werd na een lange periode van rust van vier kanten tegelijk aangevallen en daar bleek het nationale leger niet klaar voor. Het volk was het zat en organiseerde een volksopstand om Willem III aan de macht te krijgen - de Oranjes waren immers altijd goed geweest in legervoering. De volksopstand kwam tot uiting op 20 augustus 1672.

Cornelis de Witt zat opgesloten in de Gevangenpoort in Den Haag, op verdenking van poging tot moord op Willem III. Als na urenlange marteling broer Johan op bezoek komt, verzamelt de woedende en machteloze menigte zich buiten rondom de poort, met maar één doel: de gebroeders de Witt lynchen. Als Johan en Cornelis naar buiten komen, zet de menigte pistolen, geweren en zwaarden in en worden de broers gedood. Een morbide theaterspel volgt: ledematen en lichaamsdelen worden afgesneden, verkocht en opgegeten. Symbolisch verwijdert het volk Johans tong, waarmee hij het Eeuwigh Edict uitsprak, en Cornelis' vinger, die tijdens het Edict omhoog werd gehouden. Met deze symbolische marteling komt een roerige periode van de republiek ten einde.

Meer ontdekken over DNA-onderzoek op menselijke resten? Kijk dan naar 'Historisch Bewijs Extra - Van microscoop tot isotoop'. In deze aflevering kijk je mee over de schouders van experts en onderzoekers en ontdek je meer over de innovatieve onderzoekstechnieken die worden gebruikt bij de waarheidsvinding in het programma, in dit geval een unieke en in Nederland ontwikkelde vorm van 3d-mapping.

Deel dit artikel