De Oostenrijkse componist Joseph Haydn schreef maar liefst 104 symfonieën - en dat zijn alleen nog maar degenen die bij het publiek bekend zijn. De redactie zet de vier opvallendste op een rij.

In een periode van 38 jaar schreef Haydn 104 symfonieën. Waar de eerste paar nog een vrij eenvoudige opzet hadden, werden ze in de loop van de tijd steeds rijker en voller. Na nummer 31 zijn ze allemaal herkenbaar vierdelig (snel - langzaam - snel - snel) en heeft elke finale een spetterende climax. Ondanks deze overeenkomsten zijn de werken stuk voor stuk uniek en hebben ze een eigen karakter èn achtergrondverhaal.

De symfonieën van Haydn zijn in te delen in vier periodes: zijn vroege symfonieën, zijn Sturm und Drang-symfonieën, zijn Parijse symfonieën en zijn Londense symfonieën.

1. 'Hoornsignaal' - één van de vroege symfonieën
De eerste paar symfonieën die Haydn schreef, baseerde hij op de driedelige Italiaanse opera-ouvertures. Toch is er in de derde symfonie al een kentering gaande - de vierdelige klassieke opbouw van allegro - andante moderato - menuet en trio - allegro is al terug te horen. Vanaf 1760 werd Haydn experimenteler en dat is vooral goed terug te horen in nummer 31. Dit werk, genaamd 'Hoornsignaal', is een jachtsymfonie met opmerkelijk gebruik van vier hoorns, waar er normaal maar twee klinken.

2. De afscheidssymfonie - één van de Sturm und Drangsymfonieën
Langzamerhand werd Haydn wat serieuzer in zijn werk. Eind jaren '60 van de 18e eeuw zaten zijn symfonieën vol levendige verbeelding en expressiviteit - kenmerkend voor de Sturm und Drang-beweging uit die tijd. 'Symfonie nr. 45' is een opvallende: gedurende het laatste deel stopten de musici met spelen, bliezen ze de kaarsen uit, vouwden ze hun partituur op en verlieten ze het podium - op twee violisten na. Dit was voor Haydn een statement: de musici protesteerden op deze manier tegen de verplichte jaarlijke verhuizing tussen het zomerpaleis in Hongarije en het winterpaleis in Wenen. Er gaat ook een tweede verhaal rond, waarin de musici niet demonstreerden tegen het verhuizen, maar tegen de lage lonen die ze kregen. Welk verhaal ook waar is - het werd de basis voor de bijnaam van het stuk: de 'Abschieds-Sinfonie' (afscheidssymfonie).

3. 'La Reine' - één van de Parijse symfonieën
Comte d'Ógny, een financier van de Parijse concertinstelling 'Concert de la loge olympique', gaf Haydn in 1779 opdracht tot zes symfonieën. Het werden zijn Parijse symfonieën, waarin al zijn opgedane vaardigheden samenkwamen. Eén van de mooiste is nummer 85: 'La Reine'. De naam verwijst naar de koningin van Frankrijk Marie Antoinette, die zelf stapelgek was op het werk.

Marie Antoinette
Marie Antoinette

4. 'Londen' - één van de Londense symfonieën
Haydn stond eind 18e eeuw in Engeland bekend als de grootste componist ter wereld. Impresario J.P. Salomon organiseerde concerten in de Londense Hanover Square Rooms en vroeg Haydn een aantal symfonieën te schrijven. Zo geschiedde en het resultaat was een kroon op zijn al enorme oeuvre. Al deze werken zijn nog grootser, nog gedurfder en nog intenser. Het laatste werk uit de reeks, nummer 104, werd voor het eerst uitgevoerd in het King's Theatre. Opvallend in deze symfonie is de humor en de vertolking van de grote stad - in de finale hoor je luide verkoopkreten, zoals op de Londense markt te horen was.

Deel dit artikel