In de serie ‘De brieven van Paul Gauguin’ presenteren we zes vertaalde brieven van Paul Gauguin aan Vincent van Gogh in de periode van 29 februari 1888 tot en met 28 juni 1890. Op dat moment is Gauguin aan het werk in Frankrijk. Met aanvullende verhalen en met fragmenten uit Krabbé zoekt Gauguin proberen we de brieven meer context te geven.

In Arles liepen de irritaties tussen de dominante Gauguin en de vijf jaar jongere Van Gogh zo op dat na een ruzie op 23 december 1888, waarbij Vincent in verwarde toestand zijn oor afsneedt, hun wegen scheidden. Ondanks dat bleven ze contact houden.

Spanningen tussen Van Gogh en Gauguin

Locatie: Le Pouldu

Mijn beste Vincent,

Bedankt voor uw brief en uw geplande voorstellen; ze hebben me veel gegeven om over na te denken en ik beken dat ik een leven samen mogelijk vind, erg mogelijk, maar met veel voorzorgsmaatregelen. Uw zieke toestand waarvan u nog niet helemaal genezen bent vraagt rust en veel behoedzaamheid. U zegt zelf dat herinneringen u onrustig maken wanneer u naar Arles gaat. Vreest u niet dat ik een vergelijkbare aanleiding zou zijn? In ieder geval lijkt het me niet verstandig zich te installeren in een stad waar u geïsoleerd zou zijn en daardoor een gebrek aan directe zorg zou hebben voor het geval u een terugval zou beleven. – dus zoek ik de meest geschikte plek. We hebben erover gesproken met de Haan (een serieuze man) en ik denk dat Antwerpen precies goed zal zijn.

Guaguin schrijft deze brief op 22 januari 1890 vanuit Pouldu. Hij bracht bijna twee jaar door in dit afgelegen Bretonse vissersdorp. Op zoek naar creatief isolement in een "primitieve" setting, vervolgde hij zijn werk met volgelingen, waaronder de Nederlandse Meyer de Haan die hij ook in deze brief noemt. De Haan kon de kosten van het levensonderhoud betalen en had kennis van literaire en filosofische zaken die Gauguin fascineerden. Hun band resulteerde in enkele opmerkelijke werken van Gauguin, waaronder het symbolistische portret van De Haan met de inscriptie 'Nirvana'.

Paul Gauguin - Nirvana, Portret van Meyer de Haan (1890), Wadsworth Atheneum, Hartford.

Jeroen zoekt de plek op in Pouldu waar Gauguin en De Haan samen verbleven.

Le Pouldu en De Haan

Want het leven is daar net zo goedkoop als in een provinciaals gat. Daarnaast omdat er musea zijn die niet te minachten zijn voor schilders. Vervolgens kan men daar werken voor de verkoop. Waarom zouden we niet een atelier oprichten onder mijn naam; met enkele contacten, onze naam een beetje bekend door les Vingtistes, zou dat een mogelijke zaak zijn, en al doet men maar weinig, het zal altijd een rendabele stap zijn. Naar mijn mening zal impressionisme pas echt op zijn plaats zijn in Frankrijk als het er weer terugkomt uit het buitenland. Daar redeneert men erover, verwelkomt men het het best, dus het is daar dat men moet werken. Jullie zullen twee Nederlanders zijn, dat wil zeggen inheems, ook al is Antwerpen Belgisch. Laatst heeft men in Kopenhagen een expositie van mij georganiseerd met werk dat eerder geweigerd was, zoals ik u had verteld.

Gauguin heeft een geschiedenis met Kopenhagen. Zijn vrouw Mette woont daar met zijn kinderen en hij heeft er zelf ook een tijdje gewoond, maar het was niks voor hem. Zo schreef hij een heel epistel over zijn haat aan Denemarken. 'Ik haat Denemarken en het klimaat en de inwoners.' Ook mocht hij tijdens zijn verblijf in Denemarken een paar schilderijen tentoonstellen, maar dat werd een totale flop.

Paul Gauguin en Kopenhagen

Nou, de expositie had veel succes. Dat is het teken dat mijn eerste werken zaadjes hebben die langzaam ontkiemen. Hetzelfde kan in Antwerpen, door ons te blijven bewegen, drie talentvolle kerels en krachtig in hun overtuiging, zullen we een stap kunnen maken. En waarom zouden we niet over een tijdje, als alles loopt, een klein bijkantoor openen bij dat van uw broer, voor de verkoop. Uw broer zou u enkele schilderijen van andere artiesten kunnen lenen, en met deze druppel water de steen uithollen. Zie hier, mijn beste Vincent, in grote lijnen mijn mening over uw project. Antwoord mij met het geven van uw oprechte mening. In ieder geval is het nu nog allemaal vaag aangezien ik op extreme manier mijn Tonkin project nastreef. Momenteel zijn er springtij stormen waardoor wij in het atelier moeten blijven, dat is erg verdrietig.  

Hartelijke groet,
Geheel de uwe,

P. Gauguin

De groeten van de Haan

Vorige brief  Volgende brief

Deel dit artikel