In de laatste aflevering van deze serie Krabbé zoekt Chagall is Jeroen onder meer in New York, waar hij de galerij bezoekt die destijds werd gerund door Pierre Matisse. Chagalls werk valt hier in de smaak, maar hij is in vergelijking met tijdsgenoten Pollock, Rothko en Mondriaan ouderwets. Ook maakt hij tijdens zijn verblijf in New York zijn meest duistere schilderijen ooit, want hij hoort de gruwelijke oorlogsverhalen uit Rusland en Oost-Europa.

Deze aflevering van Krabbé zoekt Chagall is op 5 mei 2020 om 20.25 te zien op NPO 2. Daarna is de uitzending terug te kijken op deze pagina. 

Het lukt Marc en Bella in 1941 maar niet om hun plekje te vinden in New York. Ze zijn verloren en spreken de taal niet. Bovendien is de ongerustheid over de familie in Vitebsk groot. De nachtmerrie-achtige dromen en beelden vertaalt hij naar sombere werken met veel donkere kleuren. Ook schildert hij opnieuw veel kruisigingen, omdat dat voor hem staat voor de vernietiging van Joden. Maar deze duistere werken zijn onverkoopbaar, niemand wil ze hebben.

Opdracht voor het ballet

Dan komt er een omslag. Oude bekende Leonide Massine, balletdanser en choreograaf, vraagt hem het decor en de kostuums te ontwerpen voor een ballet. Chagall schildert vier enorme achterdoeken en ook Bella doet mee aan de productie en maakt de kostuums. Het werken voor dit ballet, met allerlei Russische en Joodse invloeden, doet hem goed; hij gaat weer veel kleur gebruiken. Het ballet is een succes en ondanks het verdriet over de oorlog in het thuisland, heeft hij een doorbraak.

Bella's dood

Een dag nadat de Chagalls horen dat Parijs is bevrijd, wordt Bella ziek. Ze krijgt niet de medicijnen die ze nodig heeft en komt te overlijden. Chagall kan niets zonder haar en is in diepe rouw. Maar dan regelt Ida een vrouw die voor hem kan zorgen. Virginia is een Amerikaanse die in Parijs op dezelfde academie heeft gewerkt als Chagall. Het duurt niet lang of ze worden verliefd, wat niet de bedoeling was. Chagall rouwt nog steeds om Bella en bovendien is Virginia 30 jaar jonger en nog getrouwd. Maar de liefde hou je niet tegen. 

De twee wonen een tijdje buiten de stad, samen met het dochtertje van Virginia. Hier is Chagall gelukkig, maar Europa roept. Zijn kunst is daar populair en in Amerika rommelt het door de heksenjacht die gaande is op communisten. In Frankrijk gaat alles goed, maar na een tijdje ontstaat een breuk. Virginia heeft moeite met de bekendheid van Chagall en als blijkt dat ze een geheime romance heeft met familiefotograaf Charles Leirens, is dat het einde van de relatie tussen Chagall en Virginia.

Opéra Garnier in Parijs

Dan komt er diezelfde dag nog een nieuwe vrouw, Valentina, met wie Chagall zelfs twee keer trouwt. Hij vindt weer de rust om te werken. Hij wordt gevraagd voor zijn meest prestigieuze project ooit: hij mag het plafond van Opéra Garnier in Parijs schilderen. Het is zijn gift aan het Franse volk, dit doet 'ie voor niks. Tot ergernis van Valentina. Ook de Franse bevolking is niet te spreken, tot ze het plafond zien.

blockquote
Het zijn slappe aftreksels van wat hij ooit gemaakt heeft
Jeroen Krabbé over de litho's die Chagall begin jaren 60 maakt

De invloed van Vava

'Vava' krijgt steeds meer invloed op Chagall, hij verhuist met haar naar een huis dat is afgesloten van de buitenwereld. Chagall wordt een eenzaam figuur, de kinderen worden buitengesloten. Jeroen vertelde aan het begin van de reeks dat hij Chagall 'kwijt is geraakt'. Hij kan dat nu deels verklaren. Het huwelijk met Vava en de invloed die zij heeft op Chagall, heeft ook weerslag op zijn werk: "Het zijn slappe aftreksels van wat hij ooit gemaakt heeft". Tot na zijn dood op 97-jarige leeftijd zal Vava voor gemengde gevoelens zorgen bij de nabestaanden van Chagall. 

Deel dit artikel