Het Meisje met de parel, de Amandelbloesem of een stilleven met bloemen. Misschien heb je er zelf wel een boven de bank of eettafel hangen. Natuurlijk niet het originele schilderij, maar een mooie print op een poster, canvas of tegels. Ken jij het verhaal achter deze populaire schilderijen al?

Amandelbloesem-Vincent-van-Gogh.jpg
Bron: Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting)
Vincent van Gogh - Amandelbloesem (1890)
Amandelbloesem-Vincent-van-Gogh.jpg

1. Amandelbloesem - Vincent van Gogh

Vincent van Gogh (1853-1890) schilderde dit werk in februari 1890 in Saint-Rémy-de-Provence, een Franse gemeente onder Avignon. Zijn broer Theo en zijn vrouw Jo hadden 31 januari 1890 een kindje gekregen en Vincent schilderde deze amandelbloesem als cadeautje. De boom staat symbool voor het nieuwe leven, omdat hij al vroeg in het voorjaar bloeit. Het is dé start van de lente.

Het kindje van Jo en Theo kreeg de naam Vincent Willem en werd dus vernoemd naar zijn oom. Uit een dagboekfragment van het Van Gogh Museum blijkt hoe blij Vincent was: 'Dat doet ook mij zoveel goed en zoveel genoegen dat ik het niet in woorden kan uitdrukken.’ 

Van Gogh liet zich voor dit schilderij inspireren door Japanse prenten. Naast dat de bloesem een belangrijke rol speelt in de Japanse prentkunst, heeft Van Gogh onder andere gekeken naar het afsnijden van het onderwerp aan de rand van het doek en het inzoomen op het onderwerp, waardoor de details van de boom zichtbaar zijn. 

Wil je het werk in het echt zien? Dat kan (als straks de musea weer open zijn)! Het hangt in het Van Gogh Museum in Amsterdam.

De-Heem-Rijksmuseum.jpg
Bron: Rijksmuseum, Amsterdam
Jan Davidsz. de Heem - Stilleven met bloemen in een glazen vaas (1650 - 1683)
De-Heem-Rijksmuseum.jpg

2. Stilleven met bloemen in een glazen vaas - Jan Davidsz. de Heem

Jan Davidsz. de Heem (1606-1683/1684) werd geboren in Utrecht, stierf in Antwerpen, maar woonde ook in Leiden. Daar schilderde hij veel eenkleurige (een of twee tinten) stillevens met onderwerpen als boeken en muziekinstrumenten. Iets totaal anders dan het werk van De Heem dat nu bij velen van ons thuis hangt. 

In het werk 'Stilleven met bloemen in een glazen vaas', onderdeel van de collectie van het Rijksmuseum, schilderde De Heem namelijk een stuk uitbundiger en kleurrijker. Er is enorm veel te zien: van fluitekruid en tarwe tot een atalantavlinder en een tuinslak. Pas in Antwerpen richtte hij zich steeds meer op het schilderen van bloemen en fruit. 

De-Heem-Mauritshuis.jpg
Bron: Mauritshuis, Den Haag
Jan Davidsz de Heem - Vaas met bloemen (circa 1670)
De-Heem-Mauritshuis.jpg

3. Vaas met bloemen - Jan Davidsz. de Heem

Zowel in zijn eigen tijd als in de onze zijn de schilderijen van Jan Davidsz. de Heem een succes. Er is namelijk nog een ander werk met bloemen van De Heem erg populair als print, namelijk: 'Vaas met bloemen' uit 1670. Ook dit stilleven van De Heem is geen stijf boeketje, maar een overdaad waar veel te ontdekken valt. Zoals de weerspiegeling op de glazen fles! Als je goed kijkt zie je daarin het raam van zijn atelier.

Dit schilderij maakt onderdeel uit van de collectie van het Mauritshuis in Den Haag. 

Meisje-met-de-parel-Johannes-Vermeer.jpg
Bron: Mauritshuis, Den Haag
Johannes Vermeer - Meisje met de parel (circa 1665)
Meisje-met-de-parel-Johannes-Vermeer.jpg

4. Meisje met de parel - Johannes Vermeer

Johannes Vermeer (1632-1675) maakte dit schilderij in 1665. Ze noemen het geen portret, maar een tronie. Tronies zijn anonieme portretten van vaak 'exotische' figuren. Ze geven een bepaald type of karakter weer. Op dit, voor ons zo Hollandse schilderij, draagt het meisje namelijk een Turkse hoofdtooi. In die tijd, toen men nog weinig met andere culturen in aanraking kwam, waren tronies heel bijzonder en erg populair. Eindelijk zag je iemand die er niet net zo uitzag als jij.

De Delftse Vermeer staat bekend om zijn kunde in het schilderen van licht. Let in dit werk bijvoorbeeld op de de glanzende parel, waarschijnlijk een glazen oorbel, of de glimmers op de lippen van het meisje. 

In de achttiende en begin negentiende eeuw was Vermeer lang niet zo bekend als nu. Ook stonden veel van zijn schilderijen een lange tijd op naam van andere schilders, maar daar kwam rond 1850 verandering in door publicaties van een kunstcriticus. Een verzamelaar kocht in 1881 het verwaarloosde schilderij van het meisje voor maar 2 gulden en 30 cent en liet het na zijn dood na aan het Mauritshuis. 

The-great-wave-MET.jpg
Bron: The Metropolitan Museum of Art, New York
Katsushika Hokusai - The Great Wave off Kanagawa (1831)
The-great-wave-MET.jpg

5. The Great Wave - Katsushika Hokusai

De maker van dit werk is de Japanse prentkunstenaar, tekenaar en schilder Katsushika Hokusai (1760-1849). ‘De grote golf bij Kanagawa’ is zijn bekendste werk. De eerste print werd gedrukt in 1831. Hokusai speelde slim met perspectief en zette de hoogste berg van Japan, de Fuji, in de holte van de hoogste golf. De kleur blauw - Prussian blue - op de print is erg bijzonder, want in die tijd was Hokusai een van de eersten die dit nieuwe pigment, geïmporteerd uit China en Nederland, gebruikte. Eerder waren alleen minder levendige blauwe pigmenten beschikbaar.

Je kunt ook andere varianten, met subtiele verschillen, van dit werk tegenkomen. De prints werden gemaakt met houtblokken en kregen geen datum of nummer mee. Soms ging de conditie van het hout achteruit en zo kan het dat sommige lijntjes in de ene print wel zichtbaar zijn en in de ander niet. 

Gezien de populariteit en het commerciële succes, destijds al, van dit soort prints schatten experts dat er oorspronkelijk misschien wel achtduizend prints van hebben bestaan. Maar omdat er in die tijd weinig waarde aan werd gehecht (ze werden weggegooid, ook kent de geschiedenis van Japan vele aardbevingen en branden), zijn er nog maar weinig over om te vergelijken en te analyseren. Het British Museum (Londen) heeft er bijvoorbeeld drie en the Metropolitan Museum of Arts (New York) heeft er vier. Er wordt nog steeds onderzoek naar de versies gedaan, om vast te stellen welke verschillen er zijn en op welke volgorde ze zijn gemaakt. Het werk heeft hoe dan ook veel oosterse en westerse schilders geïnspireerd. 

Deel dit artikel