Heb je ooit last gehad van duizeligheid, een versnelde hartslag of ben je ooit flauwgevallen bij het zien van een prachtig kunstwerk? Dan heb je misschien wel last van het Syndroom van Stendhal.

Het is een psychische aandoening die wordt veroorzaakt door een overdosis aan schoonheid. Stendhal was een Franse schrijver die zelf werd overrompeld door de schoonheid van kunst en het verschijnsel voor de eerste keer beschreef. Hij bezocht in 1817 het Italiaanse Florence, bekend van kunstenaars als Caravaggio, Michelangelo, Botticelli en de Basilica di Santa Croce, en gaf een gedetailleerde beschrijving van hoe hij emotioneel werd gegrepen door alle schoonheid: ‘I had reached that point of emotion where the heavenly sensations of the fine arts meet passionate feeling. […] I had palpitations (what they call an attack of the nerves in Berlin); the life went out of me, and I walked in fear of falling.’ Overigens was Stendhal zijn pseudoniem, zijn werkelijke naam was Marie-Henri Beyle.

Paranoia door de kunst

Graziella Magherini, hoofd van de psychiatrische afdeling van het Santa Maria Nuova ziekenhuis in Florence, onderzocht 107 gevallen van toeristen die kortademig waren, gedesoriënteerd, paniekaanvallen kregen en last hadden van paranoia als gevolg van het aanschouwen van magnifieke kunst. Magherini beschreef het verschijnsel voor het eerst als syndroom, gaf het zijn naam en publiceerde er in 1989 een boek over.

In een interview legt ze uit dat het niet werkt op de manier van: je ziet de David van Michelangelo en ineens wordt je helemaal gek. Het is een samenspel van factoren, waarbij emoties een sterke rol spelen. Magherini: ‘Combined with the travel, it is capable of triggering problems in particularly sensitive subjects.' In het ergste geval moest een patiënt voor tien dagen in het ziekenhuis blijven. Niet in alle gevallen zijn de verschijnselen zo extreem. Er zijn waarschijnlijk tal van mildere incidenten waar we geen weet van hebben.  

Het Stendhal-syndroom op het witte doek

In 1996 werd zelfs een psychologische thriller uitbracht met de titel La Sindrome di Stendhal/The Stendhal Syndrome. Het verhaal gaat over een politieagente die achter een seriemoordenaar en verkrachter aanzit. Ze reist naar Florence, na een anonieme tip, en bezoekt daar het Uffizi-museum waar ze gegrepen wordt door de kunst en in een duistere wereld terechtkomt. 

Ook in de Italiaanse film La Grande Bellezza (2013) van regisseur Paolo Sorrentino, wordt een voorbeeld getoond van het syndroom. In de openingsscène bezwijkt een toerist onder de pracht en praal van Rome.

Deel dit artikel