Twee uur. Meer had Keith Haring niet nodig om een New Yorks trappenhuis te transformeren tot een energiek kunstwerk vol met de voor hem zo kenmerkende figuren. Zestien delen van het gebouw zijn nu te zien in Heerlen.

Veertig jaar geleden leert Keith Haring (1958-1990) in een New Yorkse club jongeren kennen die actief zijn bij het katholiek jeugdcentrumGrace House. In een voormalig klooster worden lezingen gegeven en vinden kinderen met problemen steun bij vrijwilligers. Grace House is opgericht om jongeren van de straat te houden en ze te beschermen tegen drugs en geweld. De jongeren nodigen Haring uit om langste komen. Hij leert de directeur kennen en treedt tijdens een feest op als dj. Na aandringen van Haring en zijn vrienden mag de dan nog onbekende kunstenaar het trappenhuis beschilderen. Dat gebeurt op een avond in maart 1983. Haring begint met misschien wel zijn meest iconische figuur, Radiant Baby. Het is symbool komen te staan voor de eeuwige jeugd, maar heeft ook een sinistere ondertoon. De straling rondom het lichaam kan immers ook verwijzen naar nucleaire energie en de dreiging van een atoomoorlog. Het is de tijd van de Koude Oorlog. 

Keith Haring - Trappenhuis
Bron: Keith Haring artwork copyright ©
Wandstukken van de Grace House Mural
Keith Haring - Trappenhuis

Na die eerste tekening verschijnt het ene na het andere personage uit Harings beeldtaal in het trappenhuis. De blaffende hond, de man met een gat in zijn maag. In twee uur tijd neemt hij drie verdiepingen met zwarte verf onderhanden. De vrolijke figuren zijn nadrukkelijk bedoeld om bezoekers met problemen positieve energie te geven. De jongeren in Grace House vinden de graffiti in ‘hun’ trapportaal geweldig. Graffiti is van de straat, een taal van de jeugd. Een taal van rebellie, van het afzetten tegen de gevestigde orde. Een van de vrijwilligers vertelt later hoe ze getroffen werd door een figuur met gebogen hoofd. Voor haar betekende het: je bent misschien depressief, maar je kunt er altijd bovenop komen.

Gered van sloop
Keith Haring maakt tijdens zijn korte leven meer dan vijftig muurschilderingen, waarvan slechts de helft bewaard is gebleven. Wanneer Grace House in 2016 ingrijpend verbouwd wordt, dreigt ook het trappenhuis ten prooi te vallen aan de slopershamer. Gelukkig worden de kunstwerken in stukken uit het pand gehaald; ze bevinden zich tegenwoordig in een particuliere collectie. Vorig jaar waren de panelen te zien op een tentoonstelling in de Amerikaanse stad Denver en voor Europa heeft SCHUNCK Glaspaleis in Heerlen de primeur. Sommige elementen van het trappenhuis zijn meegenomen in een installatie die op de tentoonstelling te zien is. Tussen een deur met postvakjes en een verwarmingsradiator heeft Haring een figuur met opgeheven arm geschilderd. Het hoofd is een rechthoekige bronzen plaquette, ter ere van de oprichter van de katholieke jeugdorganisatie.

Metro-tekeningen
Overal waar hij werkt, verbindt Haring zich met gemeenschappen, zo laat de tentoonstelling in Heerlen zien. Tussen 1980 en 1984 maakt hij vaak spontaan werk in publieke ruimtes. Met zijn energieke en speelse lijnen snijdt hij maatschappelijke thema’s aan als racisme, homo-emancipatie, aidsbestrijding en drugsmisbruik. Onderwerpen die tegenwoordig gemeengoed zijn in de kunst, maar destijds nog allerminst vanzelfsprekend. De tentoonstelling gaat in op deze sociale thema’s, maar ook op het informele en performatieve karakter van Harings werk. Speciale aandacht gaat uit naar zijn tekeningen in de New Yorkse metro. Haring ontdekt in 1980 dat advertenties in de metro – zodra de looptijd verstreken is – worden bedekt met zwart papier. Die zwarte vlakken blijken een perfecte basis voor krijttekeningen. Vanuit het idee dat kunst voor iedereen moest zijn, vervaardigt Haring er meer dan vijfduizend.

Haring in de metro in New York (1983). Foto’s: Tseng Kwong Chi
Bron: © Muna Tseng Dance Projects, Inc. Artwork: © Keith Haring Foundation
Haring in de metro in New York (1983)
Haring in de metro in New York (1983). Foto’s: Tseng Kwong Chi


Dansvoorstelling
Fotograaf Tseng Kwong Chi (1950-1990) vergezelt Keith Haring vaak tijdens zijn tekensessies in de metro en legt zijn activiteiten vast. Ook die foto’s zijn in Heerlen te zien. En in 1982 werkte Haring samen met Muna Tseng, de zus van de fotograaf, aan de dansvoorstelling Dance for music. Daarin wordt Harings werk live op groot formaat geprojecteerd. In ongeveer dertig tekeningen stelt hij aan de hand van de menselijke geschiedenis allerlei maatschappelijke thema’s aan de orde. Van de uitvinding van het vuur en het wiel en Egyptische figuren wordt de boodschap steeds onheilspellender. Uiteindelijk worden mensen door ufo’s ontvoerd en zie je ontploffende baby’s rondom een atoomwolk. Muna Tseng zal op een nader te bepalen moment in Heerlen een performance uitvoeren die is gebaseerd op Dance for music.

Keith Haring: Grace House Mural
is van 6 maart t/m 25 september in SCHUNCK Glaspaleis in Heerlen te zien

Deel dit artikel