Heb je wel eens gehoord van kwabkunst? Klinkt misschien een beetje viezig, maar het is allesbehalve vies of smerig. Fantasievolle zeewezens, griezelige monstertjes, grillige lichaamsvormen en vloeiende contouren die doen denken aan stroop die traag van een lepel druipt. De kwabdecoratie had een grote invloed op de ontwikkeling van decoratieve kunst in Europa. Deze stijl was in de Gouden Eeuw zeer populair bij kunstenaars als Rembrandt van Rijn. 

Kwab is een organische stijl, met vloeiende contouren die doen denken aan stroop die traag van een lepel druipt. Vanuit de edelsmeedkunst ontstond deze fantasierijke nieuwe kunststijl. Er werd gewerkt 'uit de geest'. De Utrechtse zilversmeden Paulus en Adam van Vianen en de Amsterdammer Johannes Lutma bedachten organische, surrealistische vormen, met als inspiratiebron de natuur. De kwabstijl was een revolutionaire stijlbreuk met de traditionele vormen van de edelsmeedkunst, maar daarom niet minder gewild. De ogenschijnlijk net gestolde ornamenten sierden luxe kannen, schalen, meubelen, wanden en schilderijlijsten in de chicste interieurs van de 17de-eeuwse elite.

Rembrandt geïnspireerd door kwabkunst

Rembrandt, een vriend van Lutma, was een fan van de kwabstijl en liet zich inspireren door kwab. Hij verwerkte de kunstvorm in schilderijen zoals De Heilige Familie (1646). De moeder en en het kind op het doek stellen Maria en Jezus voor en in het donker is nog net een houthakkende Jozef te zien. Rembrandt wilde met dit schilderij, en andere schilderijen van de Heilige Familie, een soort intimiteit en huiselijkheid verbeelden. Moeder en kind zitten voor de wieg, dichtbij het warme vuur, terwijl de kat aast op de restjes in de schaal in het middel van het schilderij. Rembrandt ontwierp voor dit schilderij zelf een trompe l’oeil-kwablijst ontwierp: het lijkt net alsof deze kwablijst de echte omlijsting is van het schilderij. 

kwab_rijksmuseum_Rembrandt_van_Rijn_De_Heilige_Familie.jpg
De Heilige Familie (1646)
kwab_rijksmuseum_Rembrandt_van_Rijn_De_Heilige_Familie.jpg

Kwabobjecten als dansers

In de tentoonstelling van het Rijksmuseum is speciale aandacht voor kwabornamenten op schilderijen of lijsten. Behalve de in bruikleen De Heilige Familie van Rembrandt, toont het Rijksmuseum ook de Man en vrouw bij een virginaal van Gabriel Metsu van de National Gallery in London waarop de kunstenaar in het tafereel een kwablijst afbeeldde. Daarnaast toont het museum 130 objecten in kwabstijl, van tafelzilver, schilderijlijsten en kannen tot meubelen en kerkversieringen.

Theatervormgever Keso Dekker maakte voor de tentoonstelling een modern decor, waarin de kwabobjecten als dansers worden neergezet en belicht. Centraal in de tentoonstelling staat de vergulde zilveren kan uit het Rijksmuseum die Adam van Vianen maakte ter nagedachtenis aan zijn overleden broer Paulus. De kan werd in de zeventiende eeuw beschouwd als het beroemdste Nederlandse kunstwerk en meermaals gekopieerd en afgebeeld op schilderijen. De tentoonstelling KWAB. Dutch Design in de eeuw van Rembrandt is van 30 juni t/m 16 september te zien in het Rijksmuseum.

Deel dit artikel