Rond 1900 waren schaars geklede vrouwen met weelderige haarlokken razend populair in de kunst. Het Allard Pierson gaat op zoek naar het verhaal achter deze godinnen van de art nouveau.

In de tweede helft van de negentiende eeuw heeft de industriële revolutie geleid tot veel massaproductie en standaardisatie. Een nieuwe stroming in de architectuur en vormgeving probeert weer oog te hebben voor ambachtelijke schoonheid. Kunstenaars en vormgevers willen bovendien terug naar de natuur. Naar de energie en dynamiek van de plantenwereld vol sierlijke lijnen en weelderige vormen. Deze art nouveau – ook wel bekend als jugendstil of vermicelli- of slaoliestijl – wordt toegepast in allerlei kunsten.

Gebouwen, interieurs, meubels, keramiek, posters, stoffen en juwelen worden gemodelleerd naar een elegante droomwereld. De vernieuwingsbeweging komt op in de jaren 90 van de negentiende eeuw en is omstreeks 1900 bijna overal in Europa en Amerika razend populair. ‘Art nouveau zal ten strijde trekken tegen het lelijke en de pretentieuze luxe van alle ons omringende zaken, om deze dingen te vervullen met een perfecte smaak en de charme van een eenvoudige schoonheid, tot in de nietigste gebruiksvoorwerpen’, meldt het Brusselse avant-gardetijdschrift L’Art Moderne in 1896.

MUZE-godinnen-beeld.jpg
Vrouwenkop Erwachen
MUZE-godinnen-beeld.jpg

Zwoele vrouwfiguren

Naast de plantenmotieven kenmerkt art nouveau zich door vrouwfiguren met weelderige haarlokken en transparante gewaden. De tentoonstelling Godinnen van de art nouveau in het Amsterdamse Allard Pierson gaat over de fascinatie voor deze vrouwen. 

Werken van beroemde kunstenaars als Alphonse Mucha, Gustav Klimt, Aubrey Beardsley, René Lalique en Henri de Toulouse-Lautrec hebben er een plek naast foto’s en films. Zo is een filmregistratie te zien van de revolutionaire Serpentine Dance vertolkt door een navolgster van danseres Loïe Fuller, een grote inspiratiebron voor de kunstenaars van de art nouveau. De tentoonstelling probeert antwoord te geven op de vraag wat de achtergrond is van die beeldschone dames. Zijn het zelfbewuste  representanten van de moderne vrouw die naar vrijheid streeft en zich probeert te ontworstelen aan traditionele rollenpatronen? Of zien we juist een uiting van mannelijke repressie die de vrouw reduceert tot een charmante speelbal?

Vat vol tegenstrijdigheden

Het antwoord is niet eenvoudig, omdat art nouveau een vat vol tegenstrijdigheden is. De beweging is vernieuwend én reactionair, vrolijk én pessimistisch, elitair én maatschappelijk bewogen. Het Allard Pierson zoekt de antwoorden vooral in de symboliek van art nouveau. Veel vrouwen belichamen hogere idealen, menselijke gevoelens of tijdloze deugden. De sensuele schepsels zijn in feite allegorische figuren. Zoals een bloem liefde kan uitdrukken maar ook vergif, zo staan de vrouwen in die kunstwerken voor iets groters. Vaak gaat het om goddelijke verschijningen die werden ontleend aan de klassieke oudheid, Byzantijnse iconen, middeleeuwse legenden, sprookjesboeken.

De tentoonstelling is een parade van godinnen, nimfen, engelen en feeën in juwelen, beeldhouwwerken, tekeningen, tijdschriften, reclamemateriaal en in allerlei soorten siervoorwerpen van zilver, glas of keramiek. Jonge, sensuele vrouwen zijn gemodelleerd tot kandelaar, boekensteun of The Spirit of Ecstasy, de beroemde mascotte op de radiateur van de Rolls Royce. Net als de andere vrouwelijke figuren van art nouveau is zij een muze uit een ver verleden, maar tegelijkertijd wijst ze de moderne mens voortvarend de weg naar de toekomst.

Godinnen van de art nouveau is vanaf december in het Allard Pierson in Amsterdam te zien. Dit artikel is afkomstig uit MUZE. Benieuwd naar meer artikelen uit het kunstmagazine van AVROTROS? Vraag dan een gratis exemplaar van MUZE aan. 

Deel dit artikel