Kunst is erg belangrijk, zoveel is bekend. Maar waarom eigenlijk? Filosofen Alain de Botton en John Armstrong geloven dat kunst ons kan leren omgaan met problemen in het dagelijks leven, zoals een slecht geheugen of een saaie baan. Kunst, zeggen ze, werkt therapeutisch.

Neem Johannes Vermeers Brieflezende Vrouw (1663). Zij, de vrouw op het schilderij, zal er tijdens haar leven vaak anders hebben uitgezien dan hoe ze door Vermeer is afgebeeld – als ze boos was, bijvoorbeeld, of juist vrolijk of verveeld. Vermeer had haar op al die momenten kunnen schilderen, maar hij koos voor het ogenblik waarop ze aandachtig een brief stond te lezen voor het raam. Zijn schilderij fungeert hier dus als een manier om een moment of een ervaring – hoe kortstondig ook –vast te leggen, te bewaren.

Dat is volgens Alain de Botton (filosoof en oprichter van de School of Life) en John Armstrong (filosoof en kunsttheoreticus) één van de kernfuncties van kunst. In hun nieuwe boek Art As Therapy noemen ze er nog zes. Zo kunnen kunstwerken volgens hen ook hoop, rouwverwerking, evenwicht, zelfinzicht, ontwikkeling en waardering bieden. Door middel van kunstwerken, zeggen de filosofen, kunnen we leren omgaan met onze zwakheden om zo uiteindelijk betere mensen te worden. Kunst als therapie dus.

Dat idee is allerminst nieuw: de oude Grieken gebruikten kunst al als vorm van therapie. Niet om pijn of stress te verlichten, maar om de dingen beter te leren begrijpen. Maar tegenwoordig, zeggen De Botton en Armstrong, zijn we vergeten waar kunst allemaal goed voor kan zijn.

Dat wordt vooral pijnlijk duidelijk in musea, in de manier waarop zij nu hun collecties tonen. Vaak zijn collecties netjes op jaartal geordend en geven tekstbordjes uitleg over de herkomst, tijd en eigenaar van een kunstwerk. Helemaal fout, volgens de filosofen. De kunstwerken kunnen veel beter thematisch worden gerangschikt naar ‘onze diepste behoeften’. Denk dan bijvoorbeeld aan een zaal met werken die gaan over ‘tederheid’ of ‘mededogen’. En ook de tekstbordjes zouden iets heel anders moeten vertellen. Ze zouden moeten ingaan op de emotie die op een kunstwerk te zien is. Alleen zo kan kunst echt iets voor ons betekenen.

Hoe zo’n museum er in de praktijk uitziet, kun je nu ervaren in het Rijksmuseum. Directeur Wim Pijbes was zo geïnspireerd door Art As Therapy dat hij Alain de Botton vroeg om gastcurator te worden. In een tentoonstelling genaamd Art Is Therapy hebben De Botton en Armstrong 150 kunstwerken uit de presentatie van het hele Rijksmuseum voorzien van commentaar op grote gele Post-its. Benieuwd of kunst ook iets voor jou kan doen? Ga dan vooral even kijken. Is trouwens ook veel goedkoper dan een psychiater.

De tentoonstellingArt Is Therapyis van 25 april  t/m 7 september 2014 te zien in het Rijksmuseum in Amsterdam.

Deel dit artikel