Elke week kunt u hier meer lezen over het verhaal achter een bekende, of juist voor het grote publiek onbekende, opera. Verrassend, verwarrend, emotioneel of bombastisch: opera kent vele vormen. Vorige week kwam Poulencs korte en komische opera ‘Les mamelles de Tirésias’ aan bod; deze week Engelbert Humperdincks opera ‘Hänsel und Gretel’, gebaseerd op het gelijknamige sprookje van de gebroeders Grimm uit de vroege 19e eeuw. Lees verder en beleef het bekende sprookje in drie versies.

Bekijk aflevering 8 van Bloed, zweet en aria's - De mensen van De Nationale Opera, waarin we achter de schermen kijken bij Lotte de Beers productie van 'Hänsel und Gretel'.

De gebroeders Grimm

De sprookjes van de gebroeders Grimm behoren tot de meest wijdverspreide verhalen ter wereld; zo kent u hoogstwaarschijnlijk de verhalen van onder meer Assepoester, Sneeuwwitje, Doornroosje en natuurlijk Hans en Grietje. De Duitse taalkundigen Jacob en Wilhelm Grimm bedachten ze niet, maar verzamelden en populariseerden volksverhaaltjes die ze tijdens hun reizen verzamelden. De broers leefden vroeg in de 19e eeuw. Een trend in die eeuw was het nationalisme; in Europa vormden zich overkoepelende natiestaten, gebaseerd op een ‘natuurlijk’ gevoel van broederschap. In voorheen versnipperde staten als Duitsland en Italië ontstond een nationale identiteit. In de sprookjes die de broers Grimm verzamelden, vonden ze dat de Duitse nationale identiteit werd weerspiegeld. Op deze manier wilden ze bijdragen aan de Duitse cultuur.

Het originele boek met verzamelde sprookjes van de gebroeders Grimm

Grimms Hänsel und Gretel - 1812

De sprookjes van de gebroeders Grimm hadden vaak de rol om kinderen te waarschuwen en voor te bereiden op het volwassen leven. Hans en Grietje is daarvan een typisch voorbeeld: de kinderen worden door hun valse moeder bewust achtergelaten in de grote boze wereld, weg van hun ouderlijk huis, om daar met de verleidingen van het leven te worden geconfronteerd – in het verhaal dient het snoephuisje als grote verleiding. Die verleidingen hebben ook een duistere keerzijde: de bloeddorstige heks. Uiteindelijk wordt het kwaad overwonnen - gesymboliseerd met de terugkeer naar huis, waar de moeder blijkt te zijn overleden.

Humperdincks Hänsel und Gretel - 1893

Engelbert Humperdinck (1854 – 1921) was een vrij anonieme componist, tot hij met met de operaversie van Hans en Grietje kwam, tot op vandaag een van de populairste Duitse opera’s. Humperdinck was werkzaam als assistent van de grote Richard Wagner (1813-1883) en was ook op muzikaal gebied een zogenaamde Wagneriaan. Wel was Humperdincks muziek een stuk feestelijker en lichtvoetiger, met veel dans. Hans en Grietje was dan ook een ‘sprookjesopera’; de voorstelling moest vooral vermaak bieden. Het verhaal zelf werd ook wat minder ‘grimmig’. De kinderen worden in deze versie niet zomaar achtergelaten, maar raken verdwaald als ze aardbeien gaan plukken. Ook is er christelijke moraal toegevoegd; zo bidden de kinderen voor een goede afloop en eindigt het verhaal met de zin: ‘als de nood daar is, strekt de Heer zijn hand’.

Lotte de Beers Hänsel und Gretel - 2015

In december 2015 speelt De Nationale Opera Humperdincks Hänsel und Gretel. De versie van de spraakmakende regisseuse Lotte de Beer is in veel opzichten een hedendaagse. Het sprookjesbos heeft plaatsgemaakt voor een Braziliaanse vuilnisbelt, waar arme kinderen in hun fantasie een sprookjeswereld proberen voor te stellen, waar ze gelukkig kunnen zijn. Dat wordt naar het toneel vertaald door hun sprookjeswereld in een raamwerk te laten afspelen. Op deze manier wordt in deze kerstopera aandacht besteed aan kinderen die in een dergelijke slechte omgeving moeten opgroeien. Toch heeft deze opera, ondanks het wat treurige verhaal, naar goed gebruik een happy ending: met kerstboom en al.

Het decor bij Lotte de Beers versie van Hänsel und Gretel

Deel dit artikel