Betaalbaar design voor iedereen. Het zou zomaar de slogan van IKEA kunnen zijn. En in zekere zin is dat het ook. Betaalbaar design voor iedereen was het ideaal van waaruit de Duitse school Bauhaus werd opgericht. En diens stijl en gedachtengoed is de basis geweest voor bedrijven als IKEA, HEMA en zelfs Apple liet zich beïnvloeden door liefde voor eenvoud, waar Bauhaus zo bekend mee werd. De invloed van de school die slechts veertien jaar bestond is overal terug te vinden: in onze gebouwen, onze meubels, ons servies, etcetera.

In Nu te zien! verlaten museumdirecteuren hun eigen museum om een bijzondere tentoonstelling te bezoeken die u gezien moet hebben. Deze week bezoekt Cathelijne Broers, directeur van de Hermitage Amsterdam en de Nieuwe Kerk, de tentoonstelling 'Bauhaus <> Nederland' in Museum Boijmans van Beuningen. Bekijk aflvevering hier. 

Tegen de traditie

De Bauhaus School werd opgericht in 1919, vlak na de Eerste Wereldoorlog, wiens gruwelen voor een diep verlangen naar vernieuwing hadden gezorgd. De traditie op gebied van architectuur en kunst was er één gebaseerd op het klassieke imitatio: het zo goed mogelijk nadoen van je voorgangers. Bauhaus-oprichter Walter Gropius (1883-1969) gooide dit principe op de schop. Hij wilde dat de studenten hun eigen stijl zouden ontwikkelen en bedacht een curriculum dat veel allrounder was dan gebruikelijk voor een architectuuropleiding. De studenten kregen naast de standaardvakken ook metaal- en houtbewerking, weven, keramiek, glas-in-lood, fotografie, reclame, grafische vormgeving, meubelmaken, theatertechniek en toneelspel. Op deze manier werden de Bauhausers opgeleid tot moderne uomo universales. 

bauhaus_hanglamp.jpg
Willem Hendrik Gispen - Giso 22 (1927)
bauhaus_hanglamp.jpg

Vorm volgt functie

Je zou denken dat al deze input zou leiden tot chaotische ontwerpen, maar de Bauhaus School richtte zich juist op de kracht van eenvoud. Details waren gedoe, getierlantijn was uit den boze. Er werd gewerkt vanuit het principe ‘vorm volgt functie’. De Bauhaus-stijl wordt daarom ook wel functionalisme genoemd. Deze eenvoud herkennen we terug in het Scandinavische design waar we zo gek op zijn. En reken maar dat die beïnvloed is door Bauhaus! 

bauhaus_servies.jpg
Marguerite Friedlaender en Franz Wildenhain - servies (1934-1940)
bauhaus_servies.jpg

Mainstream

Die afkeer tegen poespas was niet alleen een inhoudelijk statement, het was ook handig voor het andere stokpaardje: massaproductie. Gropius wilde dat design niet alleen een luxe voor de elite zou zijn, maar dat het ‘gewone’ volk hun huis ook met design kon inrichten. Deze missie is meer dan geslaagd. Betaalbaar ‘less is more’ design heeft de wereld veroverd, dankzij de pioniers van Bauhaus. Zouden Gropius en de Bauhausers trots zijn als ze wisten dat mensen massaal naar de IKEA trekt om daar massaal dezelfde spullen te kopen? Misschien. Misschien ook niet. Maar als een radicaal vernieuwend idee, dat zelfs verboden werd, uiteindelijk doorstoot tot de mainstream markt en daar honderd jaar later nog steeds floreert, dan heb je toch iets goed gedaan.    

World domination

Een belangrijke reden voor het grote succes van Bauhaus wereldwijd was gek genoeg het sluiten van de school in 1933. Hitler was aan de macht gekomen en verbood alle kunst die volgens hem niet het arische ideaal in beeld bracht en dienst kon doen als nazi-propaganda. Veel kunstenaars, waaronder ook veel Bauhausers, vluchtten naar het buitenland (veelal Amerika, maar bijvoorbeeld ook naar Australië) om daar vervolgens hun eigen scholen op te richten en hun gedachtengoed te verspreiden. 

De tentoonstelling 'Bauhaus <> Nederland' is nog tot en met 25 mei 2019 te zien en is tevens de laatste kans om naar Museum Boijmans van Beuningen te gaan, aangezien het museum daarna voor zeven jaar dicht gaat in verband met renovatie. 

Deel dit artikel