Eindhoven viert dit jaar 75 jaar bevrijding. De stad werd op 18 september 1944 als één van de eerste Nederlandse steden bevrijd van de Duitse bezetting. Elk jaar wordt er in de Lichtstad stilgestaan bij de vrijheid en hoe die op zoveel plekken in de wereld niet vanzelfsprekend is. In het Van Abbemuseum is daarom naast een uitgebreide tentoonstelling over 75 jaar vrijheid ook ‘Ooggetuigen van strijd’ te zien met het indringende werk van onder andere Goya, Beuys en Dumas. Te zien tot en met 6 oktober. 

getuigen_van_strijd_constant.jpg
Bron: Collectie Van Abbemuseum | Foto: Peter Cox
Constant - De oorlog (1950)
getuigen_van_strijd_constant.jpg

Bloemen en doodskisten

Het expressionistische schilderij ‘De oorlog’ van de Nederlandse kunstenaar Constant (1920-2005) toont oorlogsslachtoffers met opgeheven armen en de doodsangst in hun ogen. Ze lijken weg te zakken in de verschroeide aarde. Het werk is doordrenkt van wanhoop en laat op ongefilterde wijze de gruwelen van de oorlog zien. Contrasterender kunnen de kleurrijke patchwork-kleden met vrolijke bloemetjes aan de andere kant van de zaal niet zijn. Toch gaat ook dit werk over de oorlog. Kunstenaar Erzen Shkololli maakte de kleden tijdens de Kosovo-oorlog. Verscholen in huis zocht hij een manier om de gruwelijkheden te verwerken, maar ook om de tijd te doden. Wie nog een keer kijkt, ziet dat er naast bloemen ook doodskisten te zien zijn. 

getuigen_van_strijd_beuys.jpg
Bron: Collectie Van Abbemuseum | Foto: Peter Cox
Joseph Beuys - Voglie vedere i miei montagne (1971)
getuigen_van_strijd_beuys.jpg

Dreigende voorbodes

Pronkstuk van de tentoonstelling is de kamerinstallatie Voglie vedere i miei montagne (1971) van Joseph Beuys (1921-1986). Je waant je in een sobere slaapkamer met massief houten meubels en vreemde objecten die je het gevoel geven dat je in een droom bent beland: een geweer aan de muur, een lamp die slecht tien centimeter boven de grond hangt, wazige foto’s en potten gelatine. 
Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Beuys radiotechnicus in een Stuka-duikbommenwerper. In 1944 stortte zijn vliegtuig neer boven de Krim. Volgens eigen zeggen is hij daar gevonden en van de bevriezingsdood gered door nomadische Tartaren die hem inpakte met vet en vilt. Deze materialen werden significant in het werk van Beuys. Ook in Voglie vedere i miei montagne is vilt te vinden. De zaal vullende installatie ademt de onheilspellende sfeer van oorlog. De symbolen in de ruimte zijn niet meteen te plaatsen, maar lijken eerder dreigende voorbodes. 

Hogarth en Goya

Als we in Nederland aan oorlog denken, denken we meestal eerst aan de Tweede Wereldoorlog. ‘Ooggetuigen van strijd’ toont ook kunst over oudere, jongere en ‘vergeten’ oorlogen en andere vormen van strijd. Veel aandacht is er voor de 18e-eeuwse etsen van de Britse kunstenaar William Hogarth (1697-1764) en de Spaanse Francisco Goya (1746-1828). De eerste reflecteert met zijn satirische prenten op de roerige tijden in Londen na het samengaan van Engeland, Schotland en Wales als Groot-Brittannië. Ditzelfde deed Goya voor Spanje. Hij legde de politieke, sociale en morele wanorde ten tijde van Napoleons invasie en het bewind van Ferdinand VII vast. Beide kunstenaars waren getuigen van nationalisme, oorlogsvoering, armoede, dakloosheid, uitbuiting, corruptie, alcoholisme, racisme en ongelijkheid, die zij onverbiddelijk weergaven in hun gedetailleerde etsen. Hun werk wordt gezien als voorloper van de satirische spotprent en past daarom perfect binnen de reflecties van ‘Ooggetuigen van strijd’. 

Deel dit artikel