De spiegel is een uitermate praktisch object, bijvoorbeeld om je haar goed te doen of in je dode hoek te kijken. Maar het kan ook ontzettend tot de verbeelding spreken. En daarom duikt de spiegel ook dikwijls op in de kunst!

spiegels---valezquez.jpg
Bron: National Gallery London
Diego Velázquez, Het toilet van Venus, 1647 - 1651
spiegels---valezquez.jpg

Van alle kanten

De spiegel wordt in schilderijen uit de 16e en 17e eeuw vaak gebruikt om het onderwerp vanuit verschillende kanten te kunnen zien. Zoals bij het schilderij van Venus van Velázquez. Door het gebruik van de spiegel zien we zowel haar rug als haar gezicht. Sowieso werd Venus vaak afgebeeld met spiegel, als symbool voor schoonheid. 

spiegels---vanitasstilleven.jpg
Pieter Claesz., Vanitas-stilleven met zelfportret, ca. 1628
spiegels---vanitasstilleven.jpg

Vanitas

In een vanitas-stilleven draait alles om vergankelijkheid. Elk voorwerp wijst op de tijdelijkheid en zinloosheid van het aardse bestaan: klokken, schedels, voedsel dat vergaat, etc. Ook de spiegel is een vanitas-symbool, verwijzend naar onze ijdelheid. Ook schoonheid vergaat... Bovendien is de schilder Pieter Claesz. te zien in de reflectie, waar het dus eigenlijk een zelfportret maakt. 

spiegels---van-eyck.jpg
Jan van Eyck, Portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw, 1434
spiegels---van-eyck.jpg

Kunstenaar in het middelpunt

Zo'n zelfde spiegeltruc voert Jan van Eyck uit in zijn schilderij Portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw. Achter het echtpaar is een spiegel te zien, die niet alleen de twee geportretteerden weerspiegelt, maar ook nog twee andere figuren, waarvan vermoed wordt dat de man met de rode tulband de schilder zelf is. 

spiegels---claudespiegel.jpg
Bron: National Trust Collections
Edward Alcock, Sophia Anne Delaval met een Claudespiegel, 1775-1778
spiegels---claudespiegel.jpg

Claudespiegel

In de 18e eeuw was de Claudespiegel een populair attribuut om mee te nemen tijdens wandelingen. Vooral in Engeland waren ze er gek op. Dit zakspiegeltje had een bolling, waardoor alles wat er in weerspiegeld werd, mooier leek. Zo kon je tijdens je wandeling het uitzicht nog indrukwekkender maken, simpelweg door in de Claudespiegel te kijken. Een filter avant-la-lettre! 

spiegels---narcissus-caravaggio.jpg
Caravaggio, Narcissus, 1597-1599
spiegels---narcissus-caravaggio.jpg

 

Narcissus

Ook in verhalen komt de spiegel vaak voor. Bijvoorbeeld in 'Sneeuwwitje', 'Alice trough the looking glass' en de horror-film 'Poltergeist III'. In de mythe van Narcissus wordt een jongen zo verliefd op zijn spiegelbeeld dat hij wegkwijnt en uiteindelijk sterft. Dit tragische verhaal is met veel gevoel voor drama vastgelegd door Caravaggio. 

spiegels---manet.jpg
Édouard Manet, Un bar aux Folies Bergère, 1882
spiegels---manet.jpg

Een bar in Folies-Bergère

Een bar in Folies-Bergère van Edouard Manet is misschien wel het beroemdste schilderij met spiegel. De spiegel achter de bar beslaat het volledige doek, waardoor het hele café zichtbaar wordt. In de spiegel is ook de klant te zien die iets bestelt bij de waardin, alleen het perspectief lijkt niet te kloppen. Dit heeft Manet waarschijnlijk gedaan om de kijker het gevoel te geven aanwezig te zijn in de bar. 

spiegels---kapoor.jpg
Anish Kapoor, Cloud Gate, 2004-2006
spiegels---kapoor.jpg

Spelen met de werkelijkheid

Ook in de hedendaagse kunst is de spiegel een geliefd materiaal en onderwerp. Denk maar aan Cloud Gate, de spiegelende 'boon' in Chicago van Anish Kapoor. Of de spiegeltunnels van Olafur Elliason. Of de Infinity Room van Yayoi Kusama, waarin het lijkt alsof je in een oneindig landschap terecht bent gekomen, terwijl je in feite maar in een piepklein kamertje staat. Spiegels zijn bij uitstek geschikt om de werkelijkheid te tonen en tegelijkertijd die werkelijkheid te verdraaien. 

spiegels---jeppe-hein.jpg
Bron: KÖNIG GALERIE, Berlin, 303 Gallery, New York, Galleri Nicolai Wallner, Copenhagen. Foto: Mike Bink
Jeppe Hein, Mobile Mobile, 2010
spiegels---jeppe-hein.jpg

Mirror, Mirror in Kunsthal KAdE

Dat de mogelijkheden met spiegels in de kunst eindeloos zijn, bewijst de tentoonstelling 'Mirror, Mirror' in Kunsthal KAdE. De tentoonstelling toont de veelzijdigheid van de spiegel in de kunst door de eeuwen heen. Van symbool op schilderijen tot reflectie op jezelf en de ruimte. Er is werk te zien van o.a. Olafur Elliason, Jeppe Hein, Suzanne Drummen en DRIFT. Voor Nu te Zien nam Suzanne Swarts, directeur van Museum Voorlinden, een kijkje. Kijk hier de aflevering terug. 

NB: De tentoonstelling 'Mirror, Mirror' is te zien zodra de musea weer open mogen. 

Deel dit artikel