Woensdag 21 oktober vanuit Museum De Pont: taxeert Emilie Aardewerk een 'bodebus', Tom Angevaren een juwelenkistje en Jaap Polak een signaalhoorn of roephoorn uit de Congo.

TKK-21-10-bodebus-dePont.jpg
Bodebus
TKK-21-10-bodebus-dePont.jpg
  • Voorstelling: wapen van IJsselstein vastgehouden door twee leeuwen onder een kroon
  • Maker: Nicolaes Verhaer
  • Herkomst: IJsselstein
  • Datering: 1740
  • Materiaal: verguld zilver
  • Afmetingen: 7 cm hoog, 6 cm breed

Mevrouw erfde dit van haar vader, het object is al meerdere generaties in de familie. Het wordt een ‘bodebus’ genoemd, maar ze weet niet wat dat precies betekent. Ze herkent het wapen van IJsselstein dat erop staat. Daar is ze namelijk geboren en opgegroeid, de vlag wapperde op het stadhuis en op school moesten ze hem wel eens na tekenen. 

Emiel Aardewerk: Deze bodebus was eigenlijk een attribuut van de Fedex/DHL uit de achttiende eeuw. De bode was in dienst van een stad of belangrijk persoon en bezorgde belangrijke post door het hele land. Op vertoon van zo’n bodebus kon hij gratis reizen met postkoetsen of trekschuiten. Ook kreeg hij gratis overnachtingen in herbergen als hij de bodebus liet zien. De term ‘bodebus’ is een samenstelling van het woord ‘bode’, diender, en ‘bus’, de koker waar de brieven voor vervoer in gedaan werden. Het werd aan een lint schuin om het lichaam gedragen door de bode. 

De maker van deze bodebus is Nicolaes Verhaer. Hij werkte in Utrecht. Omdat IJsselstein geen eigen zilversmidsgilde had, was het vrij logisch dat die stad deze bodebus in Utrecht liet maken. De twee leeuwen houden het schild met het stadswapen van IJsselstein vast. Dat was de stad waarbij de bode die met deze bodebus op pad ging in dienst was. 

TKK-21-10-De-Pont-juwelenkistje.jpg
Juwelenkistje
TKK-21-10-De-Pont-juwelenkistje.jpg
  • Maker: navolger van Cornelis Bellekin
  • Herkomst: Amsterdam
  • Datering: ca. 1660
  • Materiaal: schildpad met parelmoer en zilveren sluiting
  • Afmetingen: 7 cm hoog, 6 cm diep, 8 cm lang

Dit kistje zit al zes generaties in de familie van meneer. In 1858 is het op een expositie geweest bij het Amsterdamse Arti et Amicitiae.

De prachtig gegraveerde parelmoeren medaillons duiden op een navolger van Cornelis Bellekin, de beste Nederlandse parelmoersnijder uit de zeventiende eeuw. Het zou misschien een huwelijkskistje kunnen zijn. Op de verschillende mythologische voorstellingen zien we onder andere het verhaal van Orfeus en de dieren, Mars en Venus die in bed worden betrapt, en Apollo die Marsyas vilt. 

TKK-21-10-De-Pont-signaalhoorn-ivoor.jpg
Signaalhoorn
TKK-21-10-De-Pont-signaalhoorn-ivoor.jpg
  • Voorstelling: gevangenen aan ketting, knielende vrouw
  • Herkomst: Congo, Jombe stam
  • Datering: tweede helft 19e eeuw
  • Materiaal: ivoor en riet
  • Afmetingen: 78 cm lang, doorsnede 8 cm

Meneer kocht dit zo’n dertig jaar geleden bij een Belgische kloosterorde, voor ongeveer 1250 euro. Hij was vroeger biologie-, scheikunde en wiskundeleraar. Hij verzamelt veel dingen uit de natuur zoals stenen, schelpen, geraamtes van slangen en schildpadden. In de jaren tachtig was hij zelf ook in Congo. Hij vindt dit een fantastische hoorn, die bij hem thuis op de schouw staat.

Expert Jaap Polak vertelt dat dit een signaalhoorn of roephoorn is, toebehorend aan het opperhoofd van de stam. Het is gemaakt van olifantstand en werd gebruikt om signalen mee te geven, bijvoorbeeld bij de start van de jacht of gevecht. Erop afgebeeld staan de geboeide overwonnenen, en bovenop een vrouw, waarschijnlijk een voorouderfiguur of de hoofdvrouw van de stamoudste. Tegenwoordig moet je kunnen bewijzen dat dit ivoren object voor 1947 gemaakt is, anders mag je het niet verhandelen.

Uitzending 21 oktober 2020, om 20.35 uur op NPO 1 (daarna is de uitzending hier terug te zien).

Meer zien over de hensbeker uit onze uitzending uit 2018?


Kijk dan na de uitzending van Tussen Kunst en Kitsch naar Tussen Kunst en Kitsch Extra op NPO 2 Extra om 21.30 uur . NPO 2 Extra vind je bij Ziggo op kanaal 222, bij KPN, Telfort en XS4ALL op kanaal 88 en bij T-Mobile op kanaal 381.

Deel dit artikel