In Tussen Kunst en Kitsch vanuit diverse Musea: Twentse Welle Enschede, het Dordrechts Museum en Museum Het Valkhof Nijmegen taxeert Joseph Estié hartvormige potjes, Esther Aardewerk een zilveren theepot en Rob Driessen een beeld van Carasso.

Twentse Welle Enschede, 5 februari 2018

porseleinen potjes

Object: hartvormige potjes met deksel
Herkomst: Loosdrecht (Manifactuur Oud Loosdrecht)
Datering: 1778-1782
Afmetingen: 10 x 10 cm 

Mevrouw kreeg deze potjes uit de erfenis van haar schoonouders rond 1970. Zij hadden het waarschijnlijk al sinds 1930 in hun bezit.

Expert Joseph Estié vertelt dat deze zeer zeldzame hartvormige potjes wel eens een huwelijksgeschenk geweest kunnen zijn van een heer aan zijn dame. Die kon daar bijvoorbeeld crème in doen. Het is gemaakt in de Loosdrechtse porselein fabriek die maar 8 jaar bestaan heeft. De eigenaar van de fabriek was Dominee De Mol. Hij wilde arme mensen aan een baan helpen maar moest uiteindelijk ook buitenlandse arbeiders aantrekken om op te boksen tegen het goedkopere Engelse Wedgewood en het Duitse aardewerk waarmee Amsterdam overspoeld werd. 

Uiteindelijk verkocht hij niets meer en is hij failliet gestorven – uitkijkend op een Wedgewood winkel in Amsterdam. De blauwe en bietenrode kleur was typisch voor Loosdrechts porselein. In die 8 jaar zijn er unieke voorwerpen gemaakt die nergens anders zo voorkomen, een ongekende variatie in vormen en decor!

Dordrechts Museum, 7 mei 2018 

zilveren theepot

Maker: Gregorius van der Toorn II (1738-1768)
Herkomst: Den Haag
Datering: 1752
Afmetingen: 20 x 12 cm  

Deze theepot is geërfd door mevrouw en haar twee broers en twee zussen, maar geen van vijven hebben ze er eigenlijk belangstelling voor. Hij is eerst van haar grootouders geweest, later van haar moeder. Ze zou graag willen weten hoeveel het waard is en of iemand er belangstelling voor zou kunnen hebben.

Expert Esther Aardewerk vertelt dat thee vroeger in dit soort kleine potjes werd gezet. Daar werd hele sterke thee in getrokken en daarom wordt dit formaat theepot ook wel trekpot genoemd. Men schonk een klein beetje in een kopje en lengde dat aan met heet water uit de bouilloire . Water kon men niet drinken, daarom dronk men vaak bier. Maar de opkomst van thee verdrong die hele bierindustrie. De basisvorm van deze theepot is Lodewijk XIV, strak en ingetogen. Maar de gravure is al in de stijl van Lodewijk XV, a-symmetrisch. 

Het wordt ook wel een ‘bullet teapot’ genoemd, de ronde vorm, oorspronkelijk uit Engeland, lijkt op een kogel. Het is uit 1 plaat gesmeed, dat is erg knap. Voorbeeld van dit soort theepotjes waren ook de kleine Chinese porseleinen theepotten. Het handvat is van hout want zilver geleidt heel goed; een zilveren handvat is te heet om vast te pakken. 

Museum Het Valkhof Nijmegen, 19 februari 2018

beeld slapende man

Maker: Fred (Frederic Antonio) Carasso 1899-1969
Herkomst: Nederland
Datering:  1955
Materiaal: charmotte klei
Afmetingen: 30 x 30 cm  

Mevrouw heeft dit geërfd van haar grootmoeder. Die was bevriend met de katholieke dichter Jan Engelman en ze kende een groep kunstenaars die rond 1880 waren geboren en actief waren in het eerste kwart van de 19e eeuw, zoals Leo Gestel en Charlotte van Pallandt. Ze zat in de tentoonstellingscommissie van het genootschap Kunstliefde, daardoor had ze veel contact met die kunstenaars en kreeg of kocht ze af en toe werk van hen. 

Expert Rob Driessen vertelt dat dit beeld is gemaakt door de Italiaans-Nederlandse beeldhouwer Fred (Frederico Antonio) Carasso. Hij moest van zijn vader vanaf zijn dertiende in de Fiat fabriek gaan werken maar eigenlijk wilde hij toen al kunstenaar worden. Dus hij ging in de nachtploeg werken, zodat hij overdag kon tekenen en naar musea kon gaan. De tekeningen die hij maakte, signeerde hij met het pseudoniem Fred Deltor want van zijn ouders mocht hij niet de kunsten in. Vanwege Mussolini vlucht hij naar Parijs, maar vanwege zijn communistische sympathieën wordt hij in 1928 Frankrijk uitgezet en later komt hij via Brussel in Nederland terecht. 

Hij maakte vaak dit soort in elkaar gedoken figuren met een bijzondere balans. Het is vroeg abstract werk van een van de belangrijkere na-oorlogse Nederlandse beeldhouwers. Het is gemaakt van charmotte klei, maar ziet eruit als roestig ijzer. Carasso denkt vanuit volumes. Hij kijkt naar de hoofdvorm, waardoor de houding van een mens monumentaal kan worden. Hij had belangstelling voor compacte houdingen. 

Uitzending woensdag 28 november 2018, 20.30 uur op NPO 1

Deel dit artikel